يك ، هيچ گاه غفلت نكند . ممكن است انسان را يك نظر به نامحرمان يا يك لغزش كوچك لسانى ، مدت‌ها از سراير و حقايق توحيد باز دارد و از حصول جَلَوات محبوب و خَلَوات مطلوب ، كه قرّة العين اهل معرفت است ، باز دارد . پس وقوف در هر يك از مراحل و مراتب ، و بىاعتنايى و قلّت مبالات به هر يك از نشئات ، موجب حرمان از سعادت مطلقه است و از دام‌هاى ابليس است . مثلًا كسانى كه اهل مناسك و عبادت ظاهريه هستند و شدّت مبالات و اعتناء به آن دارند ، شيطان ، عبادات صوريه را در نظر آنها جلوه دهد و همهء كمالات را در نظر آنها منحصر و مقصور در همان عبادات و مناسك ظاهريه كند و ديگر كمالات و معارف را از نظر آنها بيندازد ، بلكه آنها را نسبت به آنها و صاحبان آنها بدبين كند ، پس صاحبان معارف را در نظر آنها مرمىّ به الحاد و زندقه ، و صاحبان اخلاق فاضله و رياضات نفسيه را مرمىّ به تصوّف و امثال آن كند ، و آن بيچارگان بىخبر را سال‌ها در صورت عبادات محبوس كند و به زنجيرهاى محكم تدليس و وسواس خود ، آنها را ببندد ؛ و از اين جهت ، مىبينيم كه در بعضى از آنها ، عبادات به عكس نتيجه دهد ؛ نماز كه حقيقت تواضع و تخشّع است و لُبّ آن ، ترك خودى و سفر إلَى اللَّه و معراج مؤمن است « 1 » ، در بعض آنها اعجاب و كبر و خودبينى و خودفروشى نتيجه دهد . و به همين قياس ، كسانى كه در رشتهء تهذيب باطن و تصفيه و تجليهء اخلاق هستند ، گاه شود كه شيطان بعضى از آنها را در دام كشد و مناسك و عبادات

--> ( 1 ) - اشاره است به حديث نبوى كه : « الصَّلاةُ مِعْراجُ الْمُؤْمِنِ » ؛ « نماز ، معراج مؤمن است » . ( كشف الأسرار وعدة الأبرار ، ج 2 ، ص 676 ؛ التفسير الكبير ، ج 1 ، ص 266 )